«دیگه حوصله انگلیسی ندارم!» اگر کودک شما هم گاهی این جمله را میگوید، احتمالاً اولین فکری که به ذهنتان میرسد این است که شاید به اندازه کافی به یادگیری زبان علاقه ندارد. اما همیشه مسئله، نداشتن علاقه نیست. گاهی روش یادگیری، فشار زیاد، انتظار والدین یا تکرار فعالیتهای خستهکننده باعث میشود کودک از زبان فاصله بگیرد.
کودکان زبان مادری را با اجبار، امتحان و حفظ کردن یاد نمیگیرند. آنها زبان را در دل بازی، ارتباط، داستان، تکرار و زندگی روزمره تجربه میکنند. بنابراین اگر هدف ما پرورش کودک دوزبانه است، حفظ انگیزه باید بخشی از مسیر یادگیری باشد، نه چیزی که فقط زمانی به آن فکر کنیم که کودک دیگر همکاری نمیکند.
در این مقاله میبینیم چطور میتوان انگیزه دادن به کودک برای یادگیری زبان را به شکلی طبیعی انجام داد؛ بدون اینکه خانه را به کلاس درس تبدیل کنیم.
برای حفظ انگیزه کودک در یادگیری زبان انگلیسی، بهتر است آموزش را از حالت «تکلیف» خارج و آن را به بخشی لذتبخش از زندگی روزمره تبدیل کنیم. بازی، داستان، آهنگ، انتخاب فعالیت توسط کودک، تشویق تلاش به جای نتیجه و استمرار کوتاه اما منظم، به کودک کمک میکند زبان را با احساس مثبت تجربه کند.
چرا فشار و حفظکردن انگیزه را از بین میبرد؟
وقتی کودک زبان مادری را یاد میگیرد، کسی از او نمیخواهد هر روز ۱۰ کلمه جدید حفظ کند یا بعد از یادگیری یک جمله از او امتحان بگیرد.
او بارها و بارها یک کلمه را میشنود، معنای آن را از موقعیت متوجه میشود و در نهایت زمانی که آمادگی داشته باشد، از آن استفاده میکند.
یادگیری زبان انگلیسی هم میتواند چنین مسیری داشته باشد.
مشکل از جایی شروع میشود که والدین با نیت خوب، یادگیری زبان را به مجموعهای از وظایف تبدیل میکنند:
- امروز چند کلمه یاد گرفتی؟
- چرا جواب ندادی؟
- این کلمه را قبلاً به تو گفته بودم!
- دوباره تکرار کن.
- باید انگلیسی صحبت کنی.
- اگر تمرین نکنی، پیشرفت نمیکنی.
ممکن است این جملات از نگرانی والدین درباره آینده کودک ناشی شوند، اما برای کودک میتوانند این پیام را ایجاد کنند که زبان انگلیسی یک کار سخت و اجباری است.
وقتی چنین حسی شکل بگیرد، حتی یک فعالیت جذاب هم ممکن است برای کودک تبدیل به تکلیف شود.
انگیزه از احساس موفقیت میآید
کودک زمانی بیشتر به یک فعالیت علاقهمند میشود که احساس کند میتواند در آن موفق شود.
اگر فعالیتی بیش از حد دشوار باشد، کودک ممکن است خیلی زود ناامید شود. اگر هم بیش از حد ساده و تکراری باشد، احتمال خستگی وجود دارد.
بنابراین بهتر است فعالیتها کمی چالشبرانگیز باشند، اما کودک همچنان بتواند در آنها مشارکت کند.
مثلاً اگر کودک تازه با چند واژه مربوط به حیوانات آشنا شده، لازم نیست از او بخواهیم یک جمله پیچیده بسازد.
میتوانیم هنگام بازی فقط بپرسیم:
Where is the cat?
و وقتی کودک با اشاره یا یک کلمه پاسخ میدهد، همان تلاش کوچک را جدی بگیریم.
انگیزه دادن به کودک برای یادگیری زبان با بازی
یکی از سادهترین راهها برای حفظ علاقه کودک، استفاده از بازی است.
بازی برای کودک فقط سرگرمی نیست؛ یک موقعیت طبیعی برای تجربه، تکرار و ارتباط است.
فرض کنید کودک در حال بازی با ماشینهای اسباببازی است. لازم نیست بازی را متوقف کنیم تا «درس زبان» شروع شود. میتوانیم چند عبارت ساده انگلیسی را وارد همان بازی کنیم:
Go!
Stop!
Fast!
Slow!
به این ترتیب، کودک زبان را در یک موقعیت واقعی تجربه میکند.
بازی را به علایق کودک وصل کنید
اگر کودک عاشق حیوانات است، از حیوانات استفاده کنید.
اگر ماشین دوست دارد، درباره ماشین بازی کنید.
اگر به آشپزی علاقه دارد، واژههای مربوط به غذا را وارد بازی کنید.
اگر عاشق نقاشی است، رنگها و شکلها را در همان فعالیت تمرین کنید.
این روش باعث میشود زبان انگلیسی از یک موضوع جداگانه به بخشی از فعالیت مورد علاقه کودک تبدیل شود.
دریافت دورههای آموزش زبان انگلیسی کودکان
تکنیکهای روزمره برای حفظ انگیزه
حفظ انگیزه لزوماً به فعالیتهای پیچیده نیاز ندارد. گاهی چند دقیقه تعامل روزانه میتواند از یک جلسه طولانی و خستهکننده مؤثرتر باشد.
۱. کوتاه اما منظم باشید
قرار نیست کودک هر روز ساعتها انگلیسی تمرین کند.
برای کودکان، استمرار اهمیت زیادی دارد.
مثلاً میتوانید یک روتین کوتاه ایجاد کنید:
صبح هنگام لباس پوشیدن چند عبارت ساده، بعدازظهر یک آهنگ و شب یک داستان کوتاه.
همین مواجهههای کوچک میتوانند زبان را به بخشی از زندگی کودک تبدیل کنند.
۲. به کودک حق انتخاب بدهید
یکی از روشهای مؤثر برای افزایش مشارکت کودک، دادن حق انتخاب است.
مثلاً بپرسید:
«امروز دوست داری داستان گوش کنیم یا بازی کنیم؟»
به جای اینکه بگویید:
«بیا انگلیسی تمرین کنیم.»
تفاوت این دو جمله شاید ساده به نظر برسد، اما پیام متفاوتی به کودک منتقل میکند.
در حالت اول، کودک احساس میکند در فعالیت نقش دارد و انتخاب میکند.
۳. تلاش را تشویق کنید، نه فقط جواب درست را
اگر کودک برای گفتن یک جمله تلاش کرده اما اشتباه گفته است، لازم نیست بلافاصله اشتباه او را برجسته کنیم.
میتوانیم ابتدا تلاش او را ببینیم و سپس شکل درست جمله را به صورت طبیعی تکرار کنیم.
مثلاً کودک میگوید:
He go school.
والد میتواند بدون سرزنش بگوید:
Yes! He goes to school.
کودک شکل درست را میشنود، بدون اینکه احساس کند شکست خورده است.
۴. پیشرفت کودک را با خودش مقایسه کنید
ممکن است کودک دیگری همسن فرزند شما چند جمله انگلیسی صحبت کند، در حالی که کودک شما هنوز بیشتر شنونده است.
این تفاوت لزوماً به معنای ضعف کودک نیست.
هر کودک سرعت رشد، میزان مواجهه با زبان، شخصیت و تجربه متفاوتی دارد.
به جای پرسیدن:
«چرا فلانی بهتر انگلیسی صحبت میکند؟»
به این فکر کنید:
«کودک من نسبت به چند ماه قبل چه تغییری کرده است؟»
شاید امروز واژهای را که قبلاً نمیفهمید، درک کند. شاید هنگام شنیدن یک داستان واکنش نشان دهد یا یک عبارت کوتاه را خودش استفاده کند.
اینها همگی بخشهایی از مسیر یادگیری هستند.
نقش والدین در مسیر آنلاین کودک
اگر کودک در یک دوره آنلاین زبان شرکت میکند، نقش والدین تمام نمیشود؛ اما قرار نیست والد به معلم دوم تبدیل شود.
یکی از مهمترین وظایف والدین، ساختن محیطی است که کودک در آن فرصت استفاده از زبان داشته باشد.
مثلاً اگر کودک در کلاس درباره اعضای بدن یاد گرفته است، بعداً هنگام بازی میتوان چند عبارت مرتبط را استفاده کرد.
یا اگر موضوع کلاس حیوانات بوده، میتوان هنگام دیدن کتاب تصویری حیوانات، چند واژه را دوباره شنید.
این کار باعث میشود فاصله بین «کلاس زبان» و «زندگی واقعی» کمتر شود.
والدین باید چه کارهایی انجام دهند؟
- به تلاش کودک واکنش مثبت نشان دهند.
- اشتباه کردن را طبیعی بدانند.
- فعالیتهای کوتاه و جذاب انتخاب کنند.
- کودک را مجبور به صحبت کردن نکنند.
- از زبان در موقعیتهای روزمره استفاده کنند.
- برای یادگیری یک روتین قابل اجرا داشته باشند.
- پیشرفت کودک را با کودکان دیگر مقایسه نکنند.
اشتباهات رایج والدین در انگیزه دادن به کودک
گاهی تلاش برای ایجاد انگیزه، دقیقاً نتیجه عکس میدهد.
تبدیل زبان به جایزه و تنبیه
اگر همیشه بگوییم «اگر انگلیسی بخونی، فلان جایزه را میگیری»، ممکن است کودک به جای خود زبان، فقط منتظر جایزه بماند.
اصرار به صحبت کردن
کودک ممکن است مدت زیادی به زبان گوش دهد و درک کند، اما هنوز برای صحبت کردن آماده نباشد. فشار برای صحبت کردن میتواند اضطراب ایجاد کند.
اصلاح مداوم اشتباهات
اصلاح هر جمله میتواند جریان ارتباط را قطع کند. بهتر است در بسیاری از موقعیتها شکل درست زبان را به صورت طبیعی در پاسخ خودمان تکرار کنیم.
آموزش طولانی
یک فعالیت کوتاه و جذاب میتواند بهتر از یک جلسه طولانی و خستهکننده باشد.
استفاده از فعالیتهای نامتناسب با سن
کودک خردسال قرار نیست مانند یک دانشآموز بزرگسال با زبان برخورد کند. بازی، حرکت، تصویر، آهنگ و داستان برای او اهمیت زیادی دارند.
انتظار نتیجه سریع
پرورش کودک دوزبانه یک فرآیند تدریجی است. ممکن است نتیجه یادگیری همیشه بلافاصله در قالب صحبت کردن دیده نشود.
چطور یک روتین زبانی ساده در خانه بسازیم؟
برای شروع لازم نیست برنامه پیچیدهای داشته باشید. یک روتین ساده میتواند این شکل را داشته باشد:
| زمان | فعالیت | مدت پیشنهادی |
|---|---|---|
| صبح | چند عبارت ساده روزمره | چند دقیقه |
| بعدازظهر | بازی به زبان انگلیسی | ۱۰ تا ۱۵ دقیقه |
| عصر | آهنگ یا فعالیت حرکتی | چند دقیقه |
| شب | داستان کوتاه | ۱۰ دقیقه |
مهمتر از مدت زمان، تداوم است. اگر یک روز برنامه اجرا نشد، لازم نیست روز بعد آن را دو برابر کنید. کافی است دوباره به روتین معمول برگردید.
یک سناریوی واقعی را تصور کنیم
فرض کنید کودک شما به حیوانات علاقه دارد.
به جای اینکه یک لیست از لغات حیوانات به او بدهید، یک کتاب تصویری بردارید.
صفحهای را باز کنید و بگویید:
Look! A lion!
بعد صدای شیر را تقلید کنید.
Roar!
کودک هم صدا را تقلید میکند.
بعد بپرسید:
Where is the lion?
حتی اگر کودک فقط به تصویر اشاره کند، او در حال مشارکت است.
چند روز بعد ممکن است خودش هنگام دیدن تصویر بگوید:
Lion!
همین اتفاق کوچک، نمونهای از یادگیری زبان در یک موقعیت معنادار است.
چه زمانی باید روش یادگیری را تغییر دهیم؟
اگر کودک برای مدت طولانی نسبت به تمام فعالیتهای زبانی مقاومت میکند، بهتر است به جای افزایش فشار، دلیل این مقاومت را بررسی کنیم.
آیا فعالیتها برای سن او مناسباند؟
آیا زمان آموزش بیش از حد طولانی است؟
آیا کودک فرصت انتخاب دارد؟
آیا دائماً اصلاح میشود؟
آیا فعالیتها با علایق او ارتباط دارند؟
آیا برنامه آنقدر سنگین است که کودک احساس خستگی میکند؟
گاهی مشکل از «بیعلاقه بودن کودک به زبان» نیست؛ بلکه از روش ارائه زبان است.
جمعبندی
انگیزه دادن به کودک برای یادگیری زبان بیشتر از آنکه به تشویقهای زیاد یا جایزههای مداوم نیاز داشته باشد، به ساختن یک تجربه مثبت و قابل تکرار نیاز دارد.
کودک باید زبان انگلیسی را با بازی، داستان، آهنگ، ارتباط و تجربههای روزمره بشناسد؛ نه فقط با کتاب و تمرین.
اگر هدف خانواده، پرورش کودک دوزبانه به روشی شبیه یادگیری زبان مادری است، بهتر است به جای پرسیدن «چطور کودک را مجبور کنیم بیشتر زبان بخواند؟»، سؤال را تغییر دهیم:
چطور میتوانیم کاری کنیم که کودک دوست داشته باشد دوباره با زبان روبهرو شود؟
وقتی یادگیری به تجربهای لذتبخش تبدیل شود، انگیزه دیگر چیزی نیست که والدین هر روز مجبور باشند آن را ایجاد کنند؛ بلکه به تدریج بخشی از مسیر طبیعی یادگیری کودک میشود.
سوالات متداول
چطور به کودک برای یادگیری زبان انگلیسی انگیزه بدهیم؟
بهترین راه، ایجاد تجربهای مثبت و متناسب با سن کودک است. بازی، داستان، آهنگ و فعالیتهای موردعلاقه کودک میتوانند زبان را جذابتر کنند. همچنین بهتر است به جای تمرکز مداوم بر جواب درست، تلاش کودک را تشویق کنیم و او را برای صحبت کردن یا حفظ کردن تحت فشار قرار ندهیم.
اگر کودک از کلاس زبان خسته شده باشد چه کنیم؟
ابتدا دلیل خستگی را پیدا کنید. ممکن است زمان آموزش طولانی، فعالیتها نامتناسب یا فشار والدین زیاد باشد. برای مدتی فعالیتهای کوتاهتر و سرگرمکنندهتر را امتحان کنید و زبان را از حالت تکلیف خارج کنید. استفاده از بازی، داستان و موضوعات مورد علاقه کودک نیز میتواند علاقه او را دوباره فعال کند.
آیا جایزه دادن باعث افزایش انگیزه کودک برای زبان میشود؟
جایزه میتواند در بعضی موقعیتها مفید باشد، اما بهتر است تنها عامل انگیزه کودک نباشد. اگر کودک همیشه فقط برای دریافت جایزه زبان یاد بگیرد، ممکن است خود یادگیری برایش جذابیت کمتری داشته باشد. تشویق تلاش، ایجاد احساس موفقیت و لذت بردن از فعالیت معمولاً پایه پایدارتری برای انگیزه ایجاد میکند.
آیا مجبور کردن کودک به صحبت کردن باعث پیشرفت سریعتر میشود؟
معمولاً فشار برای صحبت کردن روش مناسبی نیست. بعضی کودکان ابتدا مدت بیشتری گوش میدهند و بعد شروع به استفاده از زبان میکنند. بهتر است فرصت شنیدن و تعامل را فراهم کنید و کودک را برای پاسخ دادن تحت فشار قرار ندهید. وقتی احساس امنیت کند، احتمال مشارکت داوطلبانه بیشتر میشود.
روزانه چقدر برای یادگیری زبان کودک وقت بگذاریم؟
عدد ثابتی برای همه کودکان وجود ندارد. مهمتر از یک جلسه طولانی، مواجهه منظم و متناسب با سن کودک است. چند فعالیت کوتاه در طول روز، مانند بازی، داستان یا آهنگ، میتواند زبان را به بخشی از زندگی کودک تبدیل کند و از ایجاد احساس خستگی جلوگیری کند.
آیا کلاس آنلاین میتواند انگیزه کودک را حفظ کند؟
اگر کلاس آنلاین تعاملی و متناسب با سن کودک باشد، میتواند بخشی از یک مسیر جذاب یادگیری باشد. با این حال، انگیزه فقط به کلاس وابسته نیست. همراهی والدین، فعالیتهای کوتاه در خانه، استفاده از بازی و داستان و ایجاد یک روتین منظم نیز در حفظ علاقه کودک نقش دارند.
